Aupa Bizkaia

Juan del Arco botikariak esan deuskunez, bularra emoten dan bitartean hartzeko moduko botika ugari dago, baina beti be medikuak aginduta eta eta neurriz hartu behar dira. Askotan agertzen da kezkea, edoskitzean botikarik hartu ahal ete dan. Del Arcoren esanetan, nahiz eta amak hartu umeei ezertan eragiten ez deutsien sendagai ugari dago. Parazetamola eta ibuprofenoa hartzeko arazorik ez dago, neurrian beti be eta ahalik eta dosirik txikiena. Dana dala, hau danontzako gomendioa da eta ez bakarrik titia emoten dagozan emakumeentzakko. Badagoz edoskitzean hartzeko moduko antibiotiko eta antifunikoak be. Juan del Arco botikariaren esanetan, garrantzitsuena sendagairik norbere kontua ez hartzea da, medikuarenera joatea eta sendagileari bularra emoten gagozala jakin eragitea, holan berak botika egokia emongo dauelako.

"Atrapa un millón" pelikulea ikusteko aukerea dago astegoien honetan Lekeitioko Ikusgarri zinema aretoan. David Madarietak azaldu deuskunez komedia da eta barre batzuk egiteko aukerea eukiko dogu. Netflixeko estreinaldiei dagokienez, hurrenego honeek izan dira asteon: "Pollo a lo grande, una conspiración de comida rápida" dokumentala eta "El escándalo de Truston" dokusaila. Telesailetan, "Muertos S.L.", "Cien años de soledad", "Acaramelados" eta "Gatos callajeros". Pelikula bat be estreinau dabe asteon, "La heroína del moño", Japoniako manga filmea. Amazonen "JFK, caso revisado" eta "Sterling poing" telesaila estreinau ditue.

Gaur, bihar eta etzi "Spiderman: brand new day" ikusteko aukerea izango dozue Lekeitioko Ikusgarri zinema aretoan. Spiderman-en azken pelikuleaaren estreinaldia, beraz. Netiflix-en dokumental bat, hiru telesail eta pelikula bat estreinau ditue.  "Comback salvaje" dokumentala, "Furioso", "Proyecto final" eta "Bomba en el Pan Am 103" telesailak eta "El diablo se viste de Prada 2" pelikulea.  Amazon-en telesail bi eta beste horrenbeste pelikula. Teleisailak "El homenaje" eta "Bad Man" (animazinozkoa) , pelikulak "La boca del diablo" eta "Evolution" (animazinozkoa). 

Marmoka, Portugaleko Karabela eta saburdinen ziztaden ingurukoak azaldu deuskuz gaur Juan del Arco botikarioak. Ziztada mingarriak dira kasu guztietan eta batzuetan konplikazinoak be eragin leikiez, norbere osasun egoerearn arabera. Egokiena holako ziztadak saihestea da, baina beti ez da posible izaten. Holan ba, marmoka, portugaldar karabela eta saburdinen inguruko hainbat informazino emon deusku eta ziztadei aurre egiteko gomendioak.

Udako gai errepikakorra eta lagun deserosoa da. Eltxoen ekintza-garaia udabarritik udagoienera luzatzen da eta tenperaturak jeisten diranean, leku ilun eta hezeetan babesten dira. Horregaitik udan lasaitasun eta konfidantza osoagaz mobiduten dira geure inguruan. Zapatuetako Farmazia tartean, Juan del Arcok eltxoen ezaugarriei buruz berba egin dau. Eltxo arruntari (Culex pipiens), eltxo tigreari (Aedes albopictus) eta Japoniako eltxoari (Aedes japonicus) buruz gehiago jakiteko aukerea izan dogu. Garrantzitsua da eltxoak kontroletako neurriak hartzea, baina behin ziztada igerri dogunean, tratetako moduak be garrantzia dauka. Gaurko saioan eltxoak kontroletako eta ziztadak tratetako moduari buruz berba egin dogu. Halanda guztiz be, kasu bakotxean produktu egokiena aukeratzeko, farmazian galdetzea gomendatu deusku Juan del Arcok.

Zapaturo lez, David Madarietagaz astegoieneko estrenaldiei buruz berba egin dogu Aupa Bizkaia programako Zine tartean. Astegoien honetan Lekeitioko Zineman Obsession eta umeentzako saioan Minions & Monsters filmeak ikusteko aukera izango dogu (www.zinemazaleak.eus/es/takilla). David Madarietak plataforma desbardinetako estreinaldiak be kontau deuskuz. Eta betiko lez, gaur egungoak ez diranak, baina guretzako interesgarriak izan diran pelikulak be gogoratu doguz.

Elgetan egun handia, azoka eguna. Baserritarren produktuak, ganadua eta danetartikoa dago bertan. Ibon Unzetabarrenetxea alkateak azaldu deuskunez, elgetarerntat egun handia da hau. Gaur egun lehen sektorea urrituz doa, baina eurak eutsi nahi deutse, merezi dauela eta.

Euskorpora ekimenaren bidez hizkuntza eskubideak bermatu gura ingurune digitalean, hizkuntza gitxituei be lekua eginda, tartean euskeresari. Holan ba, Adimen Artifizlialari euskerea ulertzen eta euskeraz berba egiten irakatsi gura jako. Gaur egun normaltzat joten dogu hizkuntza nagusietan Adimen Artifiziala normaltasunez gauza askotarako erabiltea, baina ez gitxituetan.  Euskorporan egoera honi bueltea emon gura deutse eta lanean hasita dagoz. Iazko martian emon zituen lehen pausoak, hamabi bat pertsonako lantaldea da eta eragile pilo bategaz dabilz lanean, tartean pubikoekin, besteak beste Bizkaiko Foru Aldundiagaz. Adimen Artifiziala elikatzeko materiala behar dabe, idatzizkoa zein ahozkoa, eta zati bat batuta dabe. Dana dala, ondino asko falta jake eta jarraituko dabe eragile sarea zabaltzen. Europa mailako aditu batzordea be eratuta dabe, lan hau ahalik eta txukunen egiteko.  

Irratian lan egiteak gauza on asko emoten deutsoz egunero ikasi eta besteen ikuspuntua ezagutu gura dauanari. Dana izan leike ikasteko atxaki bat eta ia edozeinek dauka zeozer interesgarri irakatsi edo erakusteko. Baina badagoz batzuetan pertsona bereziak eta askotan kostetan da alkarrizketari amaierea emotea. Normalean esperientzia eta estropezuak izaten dira geure irakaslerik onenak, baina horrela izateko oinarri bat behar dogu. Oinarri horreetako bategaz berba egiteko aukera izan dogu gure estudioan, baina seguru berak ez dauala hori onartuko eta ganera, bere esanetan, sormenak ikasitakoa hautsi behar dau. Gaur Alfonso Guilló musikariagaz berba egiteko aukera izan dogu. Baina musikaria dala esatean, beste hainbat gauza geratzen dira esan barik; euskeraren aldeko militante sutsua, irakaslea, bajujolea eta abeslaria be bada, esan geinke esperientziaren abotsa dala. Euskerazko rock musikaren aitzindaria, 70ko hamarkadan hasi zan bere abestiak konposatzen eta Koska rock taldearen sortzailea izan zan. Gaur egun Alguillo eta Alkimistak taldeko abeslari eta bajujolea da, sortzailea be, eta euren azkeneko abestiek —Izua eta Hor, Zelatan— inoiz baino indar gehiago daukie. Erritmoa, melodia, eta letraren aldetik gaur egungo errealidadearen ganeko hausnarketa lez hartu geinkez eta gure eretxi apaletik, erpin guztietatik erakargarriak dira, zalantza barik. Gauza askoren inguruan berba egin dogu alkarrizketa luze honetan, eta batzuk aurreratu geinkez, amu moduan, baina bakarrik esango dogu berezia izan zala beragaz berba egitea, asko disfrutau gendula eta entzule kopuruak ez leukela arrakasta neurtu beharko.

Zazpi Itsasoak (Ocean 's Seven) erronkea munduko uretako maratoirik zorrotzena da. 2008an sortu eban Ur Irekietako Igeriketako Munduko Elkarteak (WOWSA), eta planetaren inguruan zazpi kanal edo itsasarte espezifiko ugerrean gurutzatzean datza. Munduko erronkarik gogorrenak hartzen dauz; Iparraldeko kanala, Cookeko itsasartea, Molokaiko kanala, Mantxako kanala, Katalinako kanala, Tsugaruko itsasartea eta Gibraltarko itsasartea. Iskander Sagarminaga, ugerlaria, eta bere bide-lagun Eider Eibar, marrazkilari eta ilustratzailea, munduko erronka gogor horretan murgilduta dagoz. Iskanderrek indartsu eta eten barik uger egiten dau eta Eider Eibarrek alboan doan itsasontzian lagundu eta dana dokumentetan dau. Kaiwi kanala izan da lortu daben azkena eta hile honetan zerrendatik beste bat ezabatuko dabe, bagilaren 28an Gibraltarko itsasarteari ekingo deutsielako. Horren ostean Japoniako Tsugaruko itsasartea faltako jake Zazpi Itsasoak erronkea amaitzeko. Iskander eta Eider oso pertsona alaiak dira eta beti euren abenturak irrifartsu, pozez eta ilusino handiagaz kontetan dabez. Eiderrek dana dokumentau eta marrazten dau (kokoak.eus, irudimenaren eta itsasoaren arteko zubia) eta zeharkaldi bat amaitzen dabenean Iskander ikusten dogu irrifartsu. Gehienetan barrutik sentiduten dauan nekea eta higadura fisikoa ez da kanpotik igarten. Lortu daben azkeneko erronkea Oʻahutik Molokairako Kaiwi kanaleko zeharkaldia izan da eta norabide horretan lortu dauan munduko 8. pertsona bihurtu da Iskander. Errekorra lortzeko ideagaz joan ziran baina aurkitu eben korronteagaz ia lehenengo momentutik jakin eben ez zala posible izango. Izan be, euren ibilbideko zeharkaldirik gogorrena izan zan eta 18 ordu eta 53 minutu, uretan gelditu barik, behar izan ebazan Iskanderrek 44,9 kilometroko ibilbidea amaitzeko. Oʻahutik Molokairako Kaiwi kanaleko zeharkaldia egin dauan 8. pertsonea izan da, baina zeharkaldi honeek beti gogorregiak izan arren, oraingo honetan ondino gehiago sufriduta lortu eban amaitzea eta bertakoentzako Koa gerlari bihurtzea. Bagilaren 28an Gibraltarko itsasartea zeharkatuko dabe eta holan Zazpi Itsasoak erronkea amaitzeko Japonian izango dabe azkeneko hitzordua, ondino zehaztu barik, Tsugaruko itsasartea zeharkatzeko. Betiko lez, Kokoak bilatzen ibiliko dira eta ezagutu doguzan azkeneko Kokoei (Pō, Kea, Pua eta Kai) barriak be bilduko jakez.

Bagilaren 14tik 21era Gizonezkoen Osasunaren Nazinoarteko Astea ospatuko da, eta bagilaren 11a Prostatako Minbiziaren Munduko Eguna izan zan. Horri buruz egin dogu berba Juan del Arco farmazialariagaz Farmazia tartean. Prostatako minbizia izan da gaurko gaia, eta Juan del Arcok tumore mota horren intzidentziari, hilkortasunari, kokatutako eta zabaldutako minbiziaren tratamenduei buruz egin deusku berba. Hau da, terapia gidatua, immunoterapia eta erradiofarmakoei buruz. Euskal Autonomia Erkidegoan prostatako minbizia detektetako proiektu pilotu bat dago eta gaurko programan horrelako ekimenetan parte hartzearen garrantzia azpimarratu dogu.

Ziraun 2022. urtean Gernika-Lumon sortutako musika taldea da. Rock alternatibo lez kokatuko dabe batzuk, ikutu ilunakaz abesti batzuetan. Baina etiketaz aparte, talentu handiko musikariek rock melodikoa egiten dabe ahots bereizgarri eta indartsuagaz, eta euskerazko letra sakonakaz, oreka eta zentzu osoa hartzen dauan soinu bat lortuz, barrutik urteten dan horretakoa. Jaione Auzmendik (abotsa), Asier Moralesek (gitarra), Ibon Bilbaok (gitarra), Mikel Condek (baxua) eta Pello Arriolak (bateria) osotzen dabe taldea. Plazer bat izan Jaione, Asier eta Pellogaz Bizkaia Irratiko estudioan alkartzea. Biziraun disko barriaren inguruan berba egin dogu, eta disko honetan izan daben kolaboratzaile bereziaren ganean be. Floema abestian Su Ta Gar taldeko Aitor Gorosabelek parte hartu dau, hain zuzen be. Euren esanetan erreza izan da, gure musikan hainbesteko pisua euki arren hain apala dan pertsona bategaz lan egitea. Urte honeetan taldeak izan dauzan erronka, arrakasta eta, beste barik, bizipenen ganean be berba egin dogu. Baina egia esateko, alkarrizketa honetan pertsonak ezagutu doguz. Talentu handia, ideak argi, askatasunez aritzeko gogo asko eta bidea jarraitzeko bildurrik ez daukien gazte honeekaz musikari buruz, edo hobeto esanda, bizitzari buruz berba egin dogu.

Aupa Bizkaia programan EHUko irakasle eta ikerlari desbardinek parte hartu dabe Zientzia tartean. Denporaldi honetan, domekaro izan dogu aukera, arlo desbardinetan adituak diran zientzialariak entzuteko. Gaur denporaldiko azken Zientzia tartea izan dogu eta Maitena Urberuaga odontologoa eta EHUko irakaslea izan da geugaz, biofilmaren ganean jakin behar doguna kontetako. Aho-barrunbean 700 bakterio espezie dagoz, gitxi gorabehera, eta ahoko mikrobioma osotzen dabe. Mikrobiomak ekosistema bakarra eta askotariko mikrobio-organismoak daukaz, metabolikoki eta fisikoki alkarri eragiten deutsienak. Mikrobio-komunidadearen dinamikaren asaldura funtsezkoa da txantxarraren, gengibitisaren, gaixotasun periodontalaren edo periinplantitisaren etiologian. Gaurko saioan biolfilma kontroletako teknikak aztertu doguz.

Zapaturo lez, David Madarietagaz astegoieneko estrenaldiei buruz berba egin dogu Aupa Bizkaia programako Zine tartean. Astegoien honetan Lekeitioko Zineman Todo lo que fuimos filmea ikusteko aukera izango dogu, zapatuan eta domekan 19:30ean eta astelehenean 20:30ean (www.zinemazaleak.eus/es/takilla). Todo lo que fuimos pelikulea gertaera historikoetan oinarritutako familia-istorioa da. Hanan izeneko gazte palestinarrak, Zisjordaniako protesta baten, bere familia osoaren bizitza astinduko dauan gatazkan murgilduta ikusten dau bere burua. Madarietak plataforma desbardinetako estreinaldiak be kontau deuskuz. Eta betiko lez, gaur egungoak ez diranak, baina guretzako interesgarriak izan diran pelikulak be gogoratu doguz.  

Zapaturo lez, David Madarietagaz astegoieneko estrenaldiei buruz berba egin dogu Aupa Bizkaia programako Zine tartean. Astegoien honetan Lekeitioko Zineman El Drama eta umeentzako saioan Fleak filmeak ikusteko aukera izango dogu (www.zinemazaleak.eus/es/takilla). Madarietak plataforma desbardinetako estreinaldiak be kontau deuskuz. Eta betiko lez, gaur egungoak ez diranak, baina guretzako interesgarriak izan diran pelikulak be gogoratu doguz.

Gaur egungo egoera kezkagarriei zelan egiten deutsegun aurre, gizarte moduan definiduko gaitu. Idea hori oinarri hartuta, Sweet Rage talde bizkaitarrak single barria sortu eta aurkeztu dau: Isiltasuna entzungo da. Sweet Ragegaz egin dogun alkarrizketa honetan taldea, musikea eta bereziki taldekideak hobeto ezagutu doguz, eta oso ondo pasau dogu ganera. Gure estudioan izan dira Cris Ibarra (abeslaria), Ainge Guerrero (bajujolea) eta Christophe Tytgat (tekladu edo programatzailea). Taldearen hasieratik, metala ahots gozo eta melodikoagaz batu dabe soinu propio bat sortzeko, eta askotan aldarrikapen edo hausnarketarako leku emoten daben letrakaz osotzen dabe. Isiltasuna entzungo da abestiagaz batera, bizkaitarrek bideoklip apokaliptiko bat kaleratu dabe. Taldearen webgunean ikusi leike. Webgunea berezia da, baina ez bakarrik Sweet Rage taldearen abestiak, bideoklipak eta informazino guztia aurkitu geinkelako, modu atsegin eta interaktiboan; baita oso originala dan idea barri bat sartu dabelako be. Arkade bideojokoak sortu dabez eta euren abestiak dira jokoen musikea. Joko bakotxak daroan abestiaren izena dauka, entretenimendu hutsa dan horretan, euren musikea integraduz. Talde indartsua, aktiboa eta gogoz beterikoa da Sweet Rage, eta horrela erakutsi dabe eurekaz izandako alkarrizketan.

Zientzia tarteko konbidadua Xabi Aretxabala neurozientzialaria eta EHUko irakaslea izan da. Gaurko saioan maiatzan azaleratu dan artikulu baten ganean berba egin dogu. Aurrekoan bezela, barrikuntza handia suposau leuken ikerketa bat aurkezten dau artikuluak.  Good vibrations: Sternal vibration enhances white matter density and interoceptive awareness deitzen da artikulua, eta aztertzen dau ea bularrezurrean aplikatutako bibrazino leunak, mindfulness meditazinoagaz batera erabilita, trauma eta disoziazino sintomak dabezan pertsonengan garuneko aldaketa neuroplastikoak eta hobekuntza psikologikoak sortzen dauzan. Xabi Aretxabalak azaldu deusku, trauma bat euki dauan pertsona bati, meditazino ariketak egiten dauzan bitartean, bularrezurrean bibrazino leun eta konkretuak apliketean, hobekuntzak igarri dabezala. Kontua da hobekuntza horreek ez dirala bakarrik psikologokoak. Aldaketa neurologikoak be sumatu dabezala oso interesgarria da.

Zapaturo lez, David Madarietagaz astegoieneko estrenaldiei buruz berba egin dogu Aupa Bizkaia programako Zine tartean. Astegoien honetan Lekeitioko Zineman Jugada maestra filmea ikusteko aukera izango dogu, zapatuan eta domekan 19:30ean eta astelehenean 20:30ean (www.zinemazaleak.eus/es/takilla). Madarietak plataforma desbardinetako estreinaldiak be kontau deuskuz. Eta betiko lez, gaur egungoak ez diranak, baina guretzako interesgarriak izan diran pelikulak be gogoratu doguz.

Zientzia tartean Estitxu Txurruka itsas-bioplogo eta EHUko irakasleak, aurrekoan lez, gai interesgarri eta kuriosoa ekarri deusku. Aurreko saioan jakin gendun aingiraren atzean biologiako istorio harrigarrienetako bat ezkutatzen dala. Oraingoan kaxalote edo zeroiaren inguruan pentsetan zan gehiegikeri bat, behar bada, ez zala hain gehiegikeria azaldu deusku Estitxuk. Kaxalotea zetazeo bat da, hau da, aireko oxigenoa arnasten dauen ugaztuna. Jakin behar dogu, zetazeoen barruan, mota bi dagozala: bizardunak eta hagindunak. Kaxalotea, hagindun zetazeoa da, haginak daukazan planetako predatzaile handiena, hain zuzen be. Zeroi heldu batek 20 metroko luzerea eta 57.000 kiloko pisua izan leike. Baina zeroiaren anatomiaren ezaugarri nabarmenena, animaliaren pisuaren herena eta luzerearen laurena neurtu ahal dauan burua da. Historian zehar itsas animalien ganeko kondaira asko kontau dira. Istorio guztien ganetik bat azpimarratu geinke. 1851an Herman Melvillek Moby Dick liburu famadua idazteko oinarri hartu eban benetako gertakaria. 1820ko zemendiaren 20an Ozeano Pazifikoaren erdian kaxalote batek Essex izeneko baleontzi estadubatuar bat hainbat bider jo eban eta horren ondorioz urperatu zan itsasontzia. Beti pentsau izan da gehiegikeri bat zala, baina 200 urte beranduago izan leike hain gehiegikeria ez izatea. Orain dala gitxi, dronei esker, zientzialariek lehen aldiz ikusi ahal izan dabe kaxaloteek burua erabiliz alkar joten dabela, literalki. Itsasganean lerrokatu egiten dira eta batak bestea joten dau. Zientzialariek uste dabe jokabide errepikakorra dala eta ez istripu bat. Mendeetan zehar, marinelek behin baino gehiagotan kontau dabe kaxaloteek itsasontzien kontra apropos talka egiten dabela. Itsasontzien zarata eta neurriagaitik gatxa zan egia jakitea eta orain, dronei esker, egia jakin ahal izango dogu, eta Moby Dick liburuak kontetan ebana, behar bada, baieztau.

Hantabirusak, batez be, karraskarien bidez hedatzen dira. Gaixotasun larriak eta heriotza eragin leikiezan birusen familia bat da. Birus horreek hainbat gaixotasun eragiten dabez, hantabirusak eragindako birika-sindromea eta guntzurrun-sindromea dauen kalentura hemorragikoa, adibidez. Baina jakin behar dogu, pertsonen artean kutsatzeko probabilidadea oso txikia dala eta kasu sintomatiko bategaz kontaktu oso estua eta zuzena daben kasuetan bakarrik gertatzen dala. Azken egunetan bonbardaketa bat bizi izan dogu Hantabirusaren inguruko informazinoagaz eta horren inguruan gauzak argiago eukiteko, Koldo Callado, geure mediku kolaboratzaile, kirurgian doktore eta EHUko irakasleak jakin beharreko guztia kontau deusku Aupa Bizkaia irratsaioan.