Goizeko Izarretan

Laur Vela-Plo hizkuntzalariak  1.500 parte-hartzaile baino gehiagogaz egindako hiru ikerketaren emaitzak aurkeztuko ditu eguazten arratsaldeeko 19:00etan Bilboko Bidebarrieta liburutegian eskainiko dauen berbaldian. EHUko ikasleekin eta publiko orokorragaz egin ditu, bi gaztelaniaz eta bat euskeraz. Ondorio nagusietarikoa zera da, hizkuntzeak eragina daukala pertzepzino sozialean, maskulinoan egindako adierazpenek interpretazino maskulinoak eragiten dituala eta formula inklusiboek genero-alborapena murrizten laguntzen dabela. Gizona ala emakumea? Zientzian dioana generoaren  pertzepzinoari buruz euskeraz eta gaztelaniaz dauka izenburua berbaldiak.

AEK-k balorazino positiboa egin dau aurtengo Korrikaren inguruan, eta azpimarratu dau herritarren parte-hartzea "itzela" izan dala. Antolatzaileen arabera, polemika puntual batzuk egon badira be, herritarren babesa eta euskeraren aldeko mezua nagusitu dira. Bestalde, Lurdes Etxezarreta AEK-ko Nazino Kontseiluko kideak adierazo dau Korrikaren amaierak sortzen dauen ilusinoa aprobetxau gura dabela. Horretarako, apirilaren 20an doako eskola orduak eskainiko dabez hainbat euskaltegitan, interesa dabenek euskera ikasten hasteko aukera izan daien. AEK-k gogorarazo dau bere helburua helduen euskalduntzea dala, eta horretarako urte osoan zehar eskaintza zabala egiten dauela: ikastaroak, mintzapraktika guneak eta bestelako ekimenak. Gainera, maiatzean mintzodromoak antolatuko dabez Euskal Herriko hainbat herritan, euskeraren inguruko hausnarketa kalera eramateko.

Gaurko tertulian, Sebas Gartzia eta Itziar Irazabal izan dira Bizkaia Irratiko estudioan, munduko eta gertuko aktualitateari buruzko gogoeta partekatzeko. Solasaldiak nazinoarteko egoeratik abiatu dau, gaur egungo ziurbakotasun politikoa eta gatazka globalek sortzen daben ezinegona aztertuz. Tertulian zehar, hizpide izan dabez munduko gatazkak, petrolioaren prezioak eta nazinoarteko politikaren eragina eguneroko bizitzan, baita gizartearen kezkak eta paradoxak be: urruneko gatazkek eragiten daben arreta eta, aldi berean, askotan ahaztuta geratzen diran bestelako krisi humanitarioak. Bestalde, solasaldiak Pablo Picassoren 'Guernica' margolana Euskal Herrira ekartzeko proposamena be jarri dau mahai gainean. Bi tertuliakideek azpimarratu dabe eztabaidan ikuspegi teknikoa eta politikoa nahasten dirala, eta galdetu dabe ea benetan posible eta egokia ete litzatekeen koadroa lekuz aldatzea.

Bermeoko Udalak herritar guztiei dei egin deutse Andramari eta Santa Eufemia jaietako libururako testu originalak bialtzera. Ekimenaren helburua herritarren sormena sustatzea eta jaietako argitalpenean tokia emotea da. Endika Etxebarria kultura zinegotziak azaldu dauenez, jai liburuen inguruko ekimenak urteak daroaz martxan, baina aurten beste bultzada bat emon gura izan deutsie. Testuek iraganari, orainari edo etorkizunari buruzko gaiak jorratu ahal izango dabez, eta generoak be askotarikoak izan daitekez. Udaletik nabarmendu da Bermeon badagoela sormen handia eta idazteko gaitasuna dauen jente asko, eta dinamika honen bidez belaunaldi barrietara be iritsi gura dabela. Lan guztiak ez dira lehiaketa moduan aurkezten, baina aukeraketa bat egingo da jai liburuan argitaratuko diran testuak hautatzeko. Parte hartu gura dabenek bagilaren 26ra arte dabe epea euren proposamenak bialtzeko.

OPA Herri Plataformen Koordinakundeak alkarretaratzeak deitu dauz gaur Euskal Autonomia Erkidegoko hiru uriburuetan, osasun publikoaren egoera salatzeko. Mobilizazinoak 'nahikoa da, promesa gehiagorik ez: benetako konponbideak orain' lelopean egin dira. Plataformako kideek adierazo dabenez, Osakidetzaren egoerak kezka handia sortzen dau, murrizketak, zerbitzuen itxierak eta pribatizazinoaren hazkundea salatuta. Horregaitik, osasun sistema publikoa indartzeko neurriak eskatzen dabez. Besteak beste, pribatizazinoa gelditzea, itxitako zerbitzuak barriro edegitzea, lehen mailako arreta eta osasun mentala indartzea, langile gehiago kontratetea eta finantzaketa publikoa handitzea eskatzen dabe. Alkarretaratzeak, goizeon, Donostiko Groseko anbulatorio aurrean eta Bilboko Osasun Ordezkaritzaren aurrean egin dabez. Arratsaldean, barriz, Gasteizen batuko dira, 18:00etan, Olarizuko osasun zentroan. Bestetik, promesen aurrean, osasun publikoan konponbide errealak bilatzeko, manifestazinoak burutuko dabez Bilbon, Gasteizen eta Donostian apirilaren 18an.

EITBk iragarri dau ETB1 kateak haurrentzako edukia eskainiko dauela, egunean 12 orduz, goizeko 07:00etatik arratsaldeko 19:00etara, ETB3 katearen ordez. Eduki horreek emisino konbentzionalean edo lurreko telebista digitalean ikusi ahal izango dira. Erabagiak erreakzinoa eragin dau hainbat euskaltzale talderen artean. Pantailak Euskaraz plataformak kritikau dau ETB3 ixtea ez dala behar lez kontrastatu eta, bere ustez, kate hori funtsezkoa izan da urteetan haur eta gazteek euskerazko ikus-entzunezkoak kontsumiduteko. Plataformako kide Joritz Gonzálezek azaldu dauenez, ETB3k marrazki bizidunak eta haurrei zuzendutako saioak eskaintzen ebazan, eta familia askotan euskerazko edukien kontsumorako tresna garrantzitsua izan da. Horregaitik, uste dabe oindino be beharrezkoa dala telebista kate konbentzional baten eskaintza hori mantentzea.

Gaur ospatzen da Ijito herriaren nazinoarteko eguna, eta horren harira ekitaldi berezia egin dabe Bilboko Otxarkoaga auzoan. Kepa Enbeita plazan ijitoen banderaren koloreakaz margotutako jarlekua jarriko dabe, Euskal Herriko lehenengoa izango dana. Ekimenaren helburua ijito herriaren historia, kultura eta presentzia soziala ikusarazotea da. AMUGE alkarteak azaldu dauenez, egun hau ijito herriaren erresistentzia historikoa gogoratzeko eta komunidadearen ondarea aldarrikatzeko balietan dabe. Noemí Amaya AMUGE alkarteko kideak Goizeko Izarretan irratsaioan adierazi dauanez, ekitaldia goizeko 11:00etan hasi da. Bertan, emakume ijito feministen koruak abestu dau, eta ondoren jarlekua inaugurau dabe. Ekimenak ijitoen bandera espazio publikoan ikusarazoteko, eta gizartean ezagutza eta errespetua sustatzeko balio izatea itxaroten dabe.

Carne y Arena izeneko errealidade birtualeko erakusketak mila bisitari baino gehiago erakarri dauz Bilbon azken asteotan. Esperientzia bagilaren 20ra arte egongo da ikusgai EITBren egoitzako bosgarren platoan. Alejandro González Iñárritu zine zuzendariak sortutako instalazinoak, Mexiko eta AEBen arteko mugan bizi diran migratzaileen errealidadea erakusten dau, errealidade birtualaren bidez ikuslea egoera horretan murgilduz. Antolatzaileek azaldu dabenez, esperientzia hunkigarria da, eta bisitari bakotxak modu desbardinean bizi dau. Sarrerak EITBren webgunean dagoz eskuragarri.

Gernika-Palestina Herri Ekimenak mobilizazino nazinonala deitu dau apirilaren 25erako Donostian, Gernikaren herritik, genozidiorik ez, gerrarik ez! lelopean. Goizean Donostian egindako agerraldian azaldu dabenez, Palestinan bizi dan egoera jasanezina salatu gura dabe, eta herritarrei mobilizatzeko, aktibatzeko eta berba hartzeko deia egin deutsie. Ekimeneko bozeramaileek nabarmendu dabe genozidioak, gerrak eta nazinoarteko legediaren urraketek ez dabela justifikazinorik, eta Israelekin harreman guztiak eteteko eskatu dabe. Aldi berean, alkarrizketa, negoziazinoa, bakea eta justizia aldarrikatuko dabez apirilaren 25eko mobilizazinoan, arratsaldeko 17:30ean, Donostiako Alderdi Ederretik abiauta.

Ainhoa Lejonagoitia UNICEF Euskadiko komunikazino arduradunagaz berba egiteko aukerea izan dogu Goizeko Izarretan saioan. Bertan, Ekialde Hurbilean azken hilean izandako indarkeria gogorrak, gitxienez, 340 haur hil eta milaka zauritu dauzala salatu dau UNICEF-ek. Erakundearen esanetan, bonbardaketek, desplazamenduek eta oinarrizko horniduren etenek arrisku larrian jarri dabez haurrak, bai Gazan, bai Libanon, bai Israelen eta inguruko beste herrialde batzuetan be. Gainera, milioika adinbakok etxea itxi behar izan dabe, eta askok ez daukie urik, osasun-arretarik ezta babesik. UNICEF-ek berehalako su-etena eta laguntza humanitarioaren sarbidea bermatzea eskatu dau, haurren bizitza eta eskubideak babesteko premina larria dagoala azpimarratuz.

Zazpi torturatuk ekinbideak hasi ditue Espainiako auzitegietan, egia judiziala argitzeko asmoz. Giza Eskubideen Europako Auzitegiak hamar kasutan zigortu dau Espainia tortura kasuak ez ikertzeagaitik, nahiz eta honek ez dauen ezelako erantzunik izan. Hamar horreetatik zazpik erabagi dabe auzitegietara jotea, Giza Eskubideen Behatokiaren babespean. Behatoki horretako koordinatzile dan Agus Hernan-ek esan deuseku ekinbideak marxan ipini dituela, Bere esanetan inpunidade estrukturala egon da Espainian tortura kasuetan eta orain be ez dagoz oso itxaropentsu. Nazino Batuen Erakunderaino ailegetako asmoa agertu deusku Hernan-ek. Bestalde, Josu Zabala Erasun biktimatzat autortzeko eskatu deutsie Espainiako gobernuari. Perturren desagerkerteagaitik 1976an egindako protesta ekitaldietan hil eban guardia zibilak irundarra. Irun-en bertan dagoen biktimen monolitoan ez ei da agerzen, baina Frankismoko torturatzaietzat joten dan Melitón Manzanas bai. Egoera hau aldatzeko Irungo udal arduradunekin berbetan dabilz eta horrez gain Espainbiako gobernuari eskatu deutse biktima moduan autortzeko.

Aireportuetan lurreko zerbitzua emoten dauen enpresatarikoa, Groundforce, lanizteak egiten dabil hitzarmena eguneratzeko. Eneko Goikoetxea UGTko ordezkrariak azaldu deuskunez, 2021ean KPI igoerak geroratzea erabagi eben, pandemiak eragindako arazoen aurrean enpreseari laguntzeko keinu legez. Orain 2022tik 2025era arteko KPI igoerak egunertu behar ditue, baina enpreseak dagokiena baino gitxiago eskaintzen ei deutse. Sinatutako konbenioan argi eta garbi agertzen ei da %6'75eko igoerea, baina enpresearen eskaintzea %3'8koa ei da. Honen aurrean lanizteak egiten hasi dira, astelehen, eguazten eta barikuetan. Asteon hasi dira, baina astero egingo ditue konponbideren bat emon arte: goizeko 5.00etatik 7.00retara, 11.00etatik 17.90etara eta 22.00etatik goizaldeko 1.00etara. Barikuan agerraldia be egingo dabe.

Durangalde osora zabaldu dabe aurton bonbardaketearen urteurrena, 89. urtean. Orain arte Durangoko biktimak hartu ditue kontuan batez baina aurton eskualdera zabaldu dabe. Durangaldeko biktimak omenduko ditue ekitaldietan, batez be eguerdfioko 12.30etako ekitaldi ofizialean. Aurretik, goizeko 8.30etan, suontzia pizten da biktimen omenez, 10.00etan hilerrira ostereas eta 12.30etan oroimen ekitaldia, instituzionala. Erakundeetako ordezkariek hartzen dabe berbea, baina batez be biktimek. Arratsaldean be aire erasoaren alarma hotsa entzungo da, eta 19.30etan Gerediagak eta Kriskitin dantza taldeak antolatutako ekitaldia.  Orain gerrako umeen bila dabilz eta horregaz azterkera bat egingo dabe.Aurtengo kontu barria da hau eta martxan ipinten dabilz. Ondino bizirik dagozanekin etenik bako harremenean egoten dira, euren memoria gogoan eukiteko. Bonbardaketearen urteurrenaz bai, baina beste gai batzuez be egin deusku berba Mireia Elkoroiribe Durangoko alkateak: prozesinoak bertan behera geratu izana, Durangoko nekaldiak, aurrekontuak, urteko proiektu nagusiak...

Usansolon 24. Korrikaren lekukoa eroan dabenen artean Apario euskera alkartea egon da. 1990eko hamarkadan sortutako taldea da Apario, Jaione Epalza kideak esan deuskunez: "1.990 aldera hasi ginan, 25-30 gazte batu ginanean euskeraren alde. Beti egongo gara euskeraren alde lan egiteko prest". Korrika eta Euskaraldia lako ekintzek animoak emoten dabezala uste dau Epalzak. Jentea prest egoten da holakoetan parte hartzeko, baina gero egunerokoan euskeraren erabileran, errealidadea beste bat da: "Halako ekintzetan jentea dago, baina egunerokotasunean euskerea erabilteko zailtasunak dagozala dirudi, horrela izan ez arren".

Usansolok ez dau 24. Korrika ahaztuko. Izan be, Bizkaiko 113. udalerriak egitasmoa jaso dau historian lehen aldiz. Karabana pasau eta berehala, Agustin Aizpuru, Usansoloko Kudeaketa Batzordeko presidentea, Bizkaia Irratian euki dogu. Aizpuru harro agertu da, Usansoloko Udalak lekukoa eroan daualako. Ganera, hurrengo edizinoetan bardin gertatzea espero dau. Beste kontu batzuk be jorratu doguz Aizpurugaz. Esaterako, etorkizunari begira dituan nahiak adierazo deuskuz: "Usansolo herri txiki bat izaten jarraitzea gurako neuke". Momentu honetan, udalerriak 4.700 biztanle ditu, baina metroaren ondorioz gura bako hazkundea aurreikusten dabe: "Metroak presino handia sartuko deusku. Esaterako, kontratistak prest dagoz dagoeneko...". Metro Bilbao 2028 edo 2029an helduko da Usansolora. Metroaren harira, Geltokia Erdigunean plataforma eratu dabe eta euren aldarrikapena Korrikan ikusi doguzan zapi horietan islatu dabe. Halanda be, geltokiarena ez da Usansolok momentu honetan daukan auzi bakarra. Esaterako, Udaltzaingoaren behar argia ikusten dau Aizpuruk. Izan be, trafiko arazo ugari dagoz, Galdakao-Usansoloko Unibertsitate Ospitalea gertu dagoalako. Halanda be, urrats batzuk emon dabez beste arlo batzuetan: Udalak 14 behargin ditu dagoeneko.

Leire  Sagastizabal Galdakao Usansoloko ospitale unibertsitarioko Euskera Zerbitzuko teknikariak esan deuskunez,ospitaleko beharginen artean euskerearen aldeko jarrera zabala dago, herritarrek autortzen deutsiela. Halan da be, gizartean legez, ospitalean be gehiago egin leitekela autortu deusku, euskera gehiago eta gehiagogaz.  Ospitaleak Bizkaiko eskualde euskaldunena hartzen badau be, ez ei da nahi beste euskera entzuten. Euskera zerbitzuaren zeregin nagusia da arretea euskeraz nahi dabenei, hori bermatea, eta profesionalei baliabideak emotea. Sentsibilizazino kanpainak be egiten dira: Korrikan parte hartzea, Euskaraldia, Euskerearen eguneko ekitaldiak eta abar.

Hiru egun besterik ez dira falta Korrika amaitzeko Bilbon eta lekukoaren barruan Euskal Herria zeharkatu dauan mezua eta bere egilea ezagutzeko. Badakiguna da orain dala edizino bi, 2022an Donostian amaitu zan 22. Korrikan, Karmele Jaiok idatzi ebala mezua. Hori dala eta, beragaz egin dogu berba. Esan deuskunez, ez dau inoiz ahaztuko: "Emozino handiko eguna izan zan, sekula ahaztuko ez dodana. Azken kilometroan egoan zarata gogoan daukat. Oholtzara igoterakoan, irakurten hasi aurretik, isiltasuna egin zan". Ganera, bere mezuan zabaldutako ideiak gogorarazo deuskuz: "Korrikak gure hizkuntza zerbait fisiko bihurtzen dau. Aitatutako ideia plazaratu gura neban. Korrika egiten dogu danok batera".

Bizkaiko Batzar Nagusietako tertuliari ekin deutsagu gaurkoan Bizkaia Irratiko mikrofonoetan. Betiko moduan, Jesus Lekerikabeaskoa (EAJ), Iker Casanova (EH Bildu), Eneritz de Madariaga (Elkarrekin Bizkaia) eta Ana Berta Campo (PSE-EE) geure tertulian izan dira. Solasaldiko protagonista euskerea izan da. Korrika Bizkaian da momentu honetan. Halanda be, euskeraren ganeko eztabaidea pil-pilean dago azken egunotan arrazoi ezbardinengaitik. Batetik, EAJko Jesus Lekerikabeaskoak uste dau euskaldunek trabak topetan dabezala euren egunerokotasunean. Bestetik, EH Bildutik, Iker Casanovak uste dau euskerak urratsak emon behar dituala oindino. Ganera, Elkarrekin Bizkaiko Eneritz de Madariaga danon eskubideen alde agertu da eta CCOO Korrikatik kanpo geratu dala salatu dau. Azkenik, Ana Berta Campo PSE-EEko politikariak ez dau uste CCOO sindikatuagaz gertatu dana onargarria danik. Horren harira, Lekerikabeaskoak esan dau euskera hurbiltzeko erabili behar dala, ez urruntzeko. Bitartean, Casanovak gogorarazo dau Comisiones Obrerasek euskera eskakizunak jaisteko egindako ahaleginek eragin dabela antolatzaileen haserrea.

Bidane Baskaran gaztagile markinarraren izena aitatzen da aurtengo Korrikaren abestian. Xiberutikan Mendebaldera abestia sortu dabe Zetakek, Erramun Martikorenak eta Maixux Zugarramurdik 24. Korrikarako. Baskaranek esan deuskunez, aspalditik ezagutzen dau Zetak taldeko Pello Reparaz: "Pello aspaldiko laguna da. Baimena eskatzeko deitu eustan". Ganera, Pello Reparazek berak Bidane Baskaranen izena abestian agertzeko gaztegileari emondako arrazoiak aitatu deuskuz: "Euskerea elementu ezbardinekaz lotzen dau Pellok, lurragaz tartean". Euskereak bere egunerokotasunean daukan garrantziaz be egin deusku berba Baskaranek. Azokei jagokenez, euskeraren presentzia aldatzen doa herriaren arabera.

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak Hizkuntza Eskubideen Egoera 2025 txostena aurkeztu dau asteon Gasteizen, Izaskun Arrue Kulturgunean. Euskararen Telefonoan jasotako 883 salaketak oinarri, 2025ean hizkuntza eskubideekiko izan ziran hutsuneen ganeko azterketa aurkeztu dabe, larrialdi linguistikoaren irakurketagaz bat eginda. Ganera, ateratako ondorio nagusia da araugintzan sakondu beharra dagoala. Agurne Gaubeka Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendaria Bizkaia Irratian izan da gaurkoan. Gaubenak esan deuskunez, "oztopoak dagoz oindino euskeraz bizitzeko" gaur egun Euskal Herrian. Hizkuntza eskubideen aurrean administrazino, enpresa zein eragile desbardinek emondako erantzun txarrez harago, horreen aurrean ez erantzutea edo bestelako lehentasunak dagozala erantzutea egoeraren larritasunaren adierazgarri dirala uste dabe Behatokian. Ondorioz, Behatokiak dei egin deutse Euskal Herri osoko herritarrei hizkuntza eskubideen urraketez jabetu, Euskararen Telefonoa erabiliz ahaldundu eta antolatzera, eta euskaltzale aktibo izatera.