Lau Haizetara

Mediterraneoan erreskate humanitarioak egiten dauan Aita Mari ontzia Bilbon dago egunotan, eta herritarrei bisitak egiteko aukera eskaintzen dabil, itsasoan migratzaileek bizi daben erealidadea hurretik erakusteko helburuagaz. Erreskate ontzia Itsas Salbamendu Humanitario (SMH) gobernuz kanpoko erakundeko proiektua da, eta azken misinoan 32 pertsona erreskatatu eta egoera kritikoan egozan beste 74ri laguntzea emon eutsen. Ana Perez SMH-ko kideak azaldu dauanez, Bilbon izaten ari diran harrera “oso ona” da, eta egunotan bisitari ugari aurreratzen dabilz ontzira, batez be, ikastetxeetako ikasleak goizez. Bere esanetan, bisiten helburua “Aita Marik egiten dauan lana sozializatzea eta herritarrakaz partekatzea” da. Itsas Salbamendu Humanitarios GKEa orain dala 10 urte sortu zan. Azken urteetan egoerak okerrera egin dauala salatu dau Ana Perezek. Bere esanetan, Europako migrazino politikek oztopo gehiago jartzen deutsez erreskate ontziei, eta Mediterraneoko bidea gero eta arriskutsuagoa bihurtzen dabil. “Mediterraneoa munduko fosarik handienetako bat bihurtu da”, ohartarazi dau. Halanda be, zailtasunak zailtasun, bizitzak salbatzen jarraituko dabela argi itxi dau.

Maiatzaren 10ean Leioan Ausarta Eguna 2026 ospatuko da, Aspanovasek Leioako Udalagaz lankidetzan antolatutako jardunaldi solidarioa. Aurten lehenengoz egingo da Ausartak martxa solidarioa. Haurren minbiziaren errealidadea ikusarazoteko eta minbizia daukien adintxikikoen familiei babesa erakusteko helburuagaz sortu da martxa hau, herritarren parte-hartzea sustatuz, ikuspegi inklusibo, familiar eta ludiko batetik. Ausartak I. Martxa 11:00etan hasiko da eta 3,47 kilometroko ibilbidea izango dau. Zailtasun gitxiko ibilbidea da, edade eta sasoi fisiko guztietako pertsonek bat egin dagien pentsauta. 600 pertsona inguruk emon dabe izena martxan. Maitane Rodriguez Aspanovaseko koomunikazino arduradunaren esanetan, holango ekimenek komunidadea aktibau eta parte-hartzea sustatzen dabe, eta minbiziaren errealidadea ikusgarri egiten dabe. Halanda be, gogorarazo dau alkartasuna ez dala egun bakarrekoa, eta urte osoan zehar be badagozala laguntzeko moduak. Gizartearen erantzunari jagokonez, Aspanovaseko komunikazino arduradunak uste dau gero eta kontzientzia handiagoa dagoala, baina hondino badagoela zer egin. "Holango gaiak ez dira beti errazak, baina beharrezkoa da horreei begiratzea", azaldu dau. Aspanovaseko komunikazino arduraduna dan aldetik, Rodriguezek nabarmendu dau ez dala bakarrik informazinoa zabaltzea. Errealidade konplexu bat modu arduratsuan eta gertukoan kontatzea be bada. Minbizia daukien umeen eta euren familien egunerokoa gizarteratzea ezinbestekotzat jo dau, ikusgarritasunak laguntza eta ulermena handitzen daualako. 1989an sortu zanetik, Aspanovasek bilakaera handia izan dau. Hasierako beharrei erantzutetik, gaur egun arreta integralago bat eskaintzera igaro dira: laguntza psikologikoa, soziala eta hezitzailea, besteak beste. Zentzu horretan, Ausarta Zentroa proiektua mugarri garrantzitsua izango dala nabarmendu dau Rodriguezek, familiei arreta osoagoa eskaintzeko espazio lez. Leioako Ausarta Egunean bildutako dirua Ausarta Zentrora bideratuko da.

'Entzun eta zabal ezazu' lelopean, EHUPodcast Euskal Herriko Unibertsidadearen plataformea da, ezagutza zientifikoa gizartera modu atsegin eta ulergarrian hurreratzeko, pentsamendu kritikoa sustatzeko eta publiko orokorraren jakin-mina pizteko. Hileroko proiektua da, eta azken atalean, apirileko atalean, Juan Manuel Machimbarrena EHUko Psikologia Fakultadeko irakasle eta ikertzaileak adintxikikoek Internet zelan erabiltzen daben, horri lotutako arriskuak eta familia bitartekaritzaren funtsezko zeregina aztertu dauz. Machimbarrenaren berbetan, garrantzitsua da erabilera intentsiboa eta erabilera problematikoa bereiztea, eta arreta jartzea benetako ondorio negatiboetan. EHUko irakasle eta ikertzaileak azpimarratu dauanez, "denpora asko pasatzeak ez dau zertan adikzinoa esan gura". Arazoa agertzen da erabilerak eguneroko bizitzan interferentziak sortzen dauzanean: eskola errendimenduan beherakadea, lehen gustokoak ziran jarduerak iztea edo harremanetan gatazkak agertzea, besteak beste. Ikertzailearen arabera, ezin da muga argi bat ezarri erabilera osasuntsuaren eta problematikoaren artean. Halanda be, badira seinale batzuk: ongizate emozionalean eragina, kontrol faltea edo eguneroko jardueretan eragina. Testuinguru horretan Urre Kizkurren hipotesia aitatu dau. Ikuspegi horren arabera, ez da egokia ez erabilera nulua ezta gehiegizkoa be. Gakoa erdiko puntuan dago, erabilera kontziente eta orekatuan. Gazteei sare sozialak guztiz kentzeak be ondorio negatiboak izan leikez, Machimbarrenaren eretxian, sozializazinoan parte garrantzitsua daukielako gaur egun. Familien zeregina: prebentzinoa eta laguntza Gurasoen rola funtsezkoa dala azpimarratu dau. Garrantzitsua da prebentzinotik jardutea, arazoa larria azaldu aurretik hasita. Juan Manuel Machimbarrenak gaineratu dauanez, garrantzitsua da etxean berba egitea. Ohartarazo dau zigorrak —mugikorra kentzea, sare sozialak debekatzea...— ez dirala beti urtenbide egokiena. Askotan teknologia bihurtzen da arazo guztien errudun, baina atzean beste zailtasun batzuk egon daitekezala azaldu dau. Horregaitik, egoera osoa ulertzea eta alternatibak eskaintzea proposatzen dau. Amaitzeko, EHUko ikertzaileak nabarmendu dau ezin dala erantzukizun guztia erabiltzaileengan jarri. Plataformek eta enpresek be badaukie zeregina, erabiltzaileen arreta bereganatzeko diseinautako mekanismoak erabiltzen dabezalako.      

Maiatzaren 9an hitzordua izango da Getxon, TikiToki Zentroan. Zaporeak Eguna ospatuko da, egun osoko egitarau zabalagaz. Musika, bertsoak, herri bazkaria eta kalejirea izango dira protagonista, giro parte-hartzailea eta festiboa sortuz. Paul Benito del Vallek Bizkaia Irratian azaldu dauanez, jardunaldiak gastronomia eta alkartasuna buztartzea dauka helburu, herritarrak alkartzeko topagune bihurtuz. Ekitaldiak, ganera, dirua biltzeko balioko dau, Zaporeak alkarteak egiten dauan lan humanitarioari eusten segiduteko. Greziako Lesbos uharteko errefuxiatuei laguntzea emoten deutsen gobernuz kanpoko erakundea da Zaporeak. 2014tik Grezian dagozan errefuxiatu-esparruetan janaria prestatzen dau, harrapauta dagozan pertsona zaurgarrienen bizi baldintzak hobetzeko helburuagaz. Hainbat boluntarioren lankidetzeagaz, otordua prestatzen deutse egunero. Gaur egun 2.000 otordu prestatzen dabez egunean Kara Tepe kanpalekuko asilo-eskatzaileentzat. Benito del Valle boluntarioa zezeilean egon zan bertan. Bere esanetan, kanpalekuetara joatean benetako errealidadea aurrez aurre ikusten da. Alde batetik, egoera gatxean dagozan pertsonen aurpegiak; bestetik, umeen alaitasuna, zailtasunen ganetik irribarrez jarraitzen dabenak. Bertako egunerokoa gogorra izan arren, Zaporeak kudeatzen dauan sukaldean sortzen dan giroak indar berezia dauka. Boluntarioek eta errefuxiatuek alkarregaz lan egiten dabe, askotan hizkuntza desbardinak izan arren, janariaren bidez ulertuz.  

Udako Euskal Unibertsidadeak (UEU) bultzatutako Artizarra sare sozial zientifiko-profesionalak eguneraketa garrantzitsua izan dau. 2018. urtean sortutako plataformak euskal komunidade zientifikoa saretu, ikusgarri egin eta sendotzea dauka helburu. Gaur egun 1.000 kide baino gehiagok osotuten dabe. Artizarrako koordinatzaile dan Zihara Enbeitak azaldu dauanez, proiektua Inguma datu-basetik abiatu zan, euskarazko ekoizpen zientifikoaren atzean dagozan pertsonak alkarlotzeko beharrari erantzuteko. Ingumak azken 50 urteotan unibertsidade mailako zientzia eta jakintza-alor bakoitxean euskaraz idatzi eta ahoz ekoiztu danari buruzko oinarrizko informazinoa eskaintzen dau, baina pertsonen arteko hartuemonak bideratzean labur geratzen zan. "Ekoizpen horri aurpegia jartzeko, eta komunidadea saretu eta sendotzeko sortu zan Artizarra", azaldu dau. Hainbat funtzino betetzen dauz komunidade hori saretzeko: laguntza-eskeak, eztabaidak, foroak, adituen bilaketa eta euren lanen jarraipena, norberaren ekoizpena eta curriculuma zabaltzea... Artizarrako koordinatzailearen berbetan, orain plataformea erabilterrazagoa da. Aurreko bertsinoan komunidadea baegoan arren, dinamika faltea sumatu eben. Hortik dator Artizarraren itxura barritua, erabiltzaileen parte-hartzea sustatzeko. Euskeraz bakarrik dan heinean, babesgune be bada, arnasgune digitala, eta horrek be badauka garrantzia Zihara Enbeitak azpimarratu dauanez.

1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak izeneko liburua aurkeztu dau Gerediaga alkarteak Abadiñon, bertako udalaren babesagaz. Orain urte bi hasi eben ikerketea, eta horren emaitza Jesus Mari Arruabarrena abadiñarrak idatzi dau. Gerra garaiko gertakari historikoak, artxiboetako datuak eta herritarren testigantzak batu dauz lanean. Herri-oroimena berreskuratzeko ariketa honetan lan-talde zabala izan dau lagun. Jesus Mari Arruabarrena egileak azaldu deuskunez, orain arte ez egoan holango azterketa sakon eta orokorrik, eta horregaitik ikusi eben beharrezkoa memoria hori batu eta transmititzea.  Ia 40 pertsonen testigantzak batu dabez, herriko bzipenak mosaiko modura osotuz. Arruabarrenaren berbetan, ahots asko batu dira eta horrek kontakizun aberatsa eta anitza eskaintzen dau. Liburuak agerian izten dau Abadiñon gertautakoa ez zala egun bakarreko tragedia izan. Abadiño hamalau biderrez bonbardeatu eben, eta eraso horreek egunetan luzatu ziran. 1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak liburuan bildutako testigantzek askotariko bizipenak jasotzen dabez: frontean borrokara behartutakoak, gudari modura joandakoak, kartzelaratutakoak edo fusilatutakoen senideak. Beste kasu batzuetan, umiliazioak edo lan behartuak be agertzen dira, gerraosteko errepresinoaren adierazgarri. Egileak azpimarratu dau testigantzak gehienek hunkitu dabela, baina batez be, gogorrak dirala konzentrazino esparruetan egondakoen edo heriotza bortitzen ingurukoak. Alkarrizketatutako familien kasuan, memoria "ondo gordeta" egon dala azpimarratu dau. Jesus Mari Arruabarrena eta Gerediagako elkarteko kideez gain, Durango 1936 alkarteko kideek be lagundu dabe alkarrizketak egiten. Horreetako batzuk bideoan grabau dabez. garaia.gerediaga.eus webgunean dagoz ikusgai. 1936ko gerraren oihartzuna. Abadiñarren testigantzak liburua (euskaraz zein gazteleraz) Abadiñoko Estankoan, Petite kioskoan eta Durangoko Arteka, Etxebarria, Hitz eta Urrike liburu-dendetan dago salgai. Ganera, online erosi ahal izango da, Elkarren webgunearen bidez.

Gernika-Lumok memoria bizirik eukiko dau domeka honetan, apirilaren 26an, herria bonbardeau ebenetik 89 urte beteko diranean. Egia, aitortza, memoria eta justizia aldarrikatuko dira egun osoan zehar, eta Gernika Memoriaren Lekuko plataformako kide Ibon Meñikak gogoratu dau Gernikaren sinboloak gaur egun be balio behar dauela gerra, genozidio eta sarraskien aurrean ahotsa altxatzeko. Aurtengo egitarauan Palestinako herriari begirako mezua be nabarmenduko da, plataformatik azpimarratu dabenez, 'Gernika gehiagorik ez' esateko. Meñikak nabarmendu dau memoria ez dala iraganari begiratzea bakarrik, gaur egungo injustizien aurrean erantzukizunez jokatzea be badala. Domekan Gernika Memoriaren Lekuko plataformak antolatutako hainbat ekimen izango dira: bonbardaketako sirenak aktibatuko dira, Astrako bunkerrean oroimen ekitaldia egingo da, eta gauean 'Gernika Garretan' herri antzerkia taularatuko da. Ondoren, bonbardaketa amaitu zan ordu berean, kandelen manifestazinoa egingo da herriko kaleetan zehar.

Apirilaren 23a, Gorka Deuna, egun berezia da eskautentzat. Aurten, ganera, bereziagoa. Izan be, Euskalerriko Eskautak Bizkaiak 60 urte betetzen dauz. Iñigo Urretxaga Euskalerriko Eskautak Bizkaiko fede arduradunak azaldu dauanez, Gorka Deuna eskaut mugimenduaren patroia da. Baden Powell mugimenduaren sortzaileak Gorka Deuna aukeratu eban patroi lez, zailtasunei aurre egiteko eukan gaitasunagaitik hartu eban eredu lez. "Eskautok be horrela jokatu behar dogu, gure bizitzan agertzen diran erronkei aurre eginez". Urtero lez, Gorka Deuna eguna eskaut taldeentzako topagune bihurtzen da. Domekan ospatuko dabe Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Urretxagak aurreratu deuskunez, domekako jardunaldian, besteak beste, harrera ekitaldia, eukaristia, bazkaria edota erromeria izango dira. Aurtengo leloa 'Izana ospatu, izatea bilatu' da. "Iragana gogoratzeko eta egindako bidea eskertzeko balio dau, baina baita etorkizunari begira jarri eta gure mugimendua zelakoa izan gura dogun pentsatzeko be", gaineratu dau fede arduradunak. Euskalerriko Eskautak Bizkaiaren 60. urteurrena ospatzeko, gaur arratsaldean egingo da lehenengo ekitaldia. Bilboko La Perrera espazioan Euskalerriko Eskautak Bizkaia mugimenduko lehengo eta oraingo begirale eta arduradunak batuko dira. Zapatuan, barriz, gazteek gaur egungo gatazka eta gerren inguruko hausnarketea egingo dabe. Gaur egun Bizkaian 30 bat eskaut talde dagoz, eta danetara 2.500 pertsona inguruk osotuten dabe mogimendua, hezitzaile, ume, gazte eta familien artean.

Last Tour enpreseak eta Hetel alkarteak, lankidetza hitzarmena sinatu dabe gazteen enplegagarritasuna sustatzeko. Last Tour, kultura proiektuen dinamizatzaileak dira, Bilbao BBK Live edo Azkena moduko jaialdiak antolatzen dabez, besteak beste. Hetel, barriz, irabazi-asmorik bako alkartea da eta Euskal Herriko gizarte ekimeneko Lanbide Heziketako 34 ikastetxe biltzen dauz. Azken alkarte honetatik, Julen Elgeta presidenteak esan deusku garrantzi handia daukala sinatu daben hitzarmen honek, sektore barri baten aritu ahal izatea dakarrelako, besteak beste. Prestakuntzea Lankidetza honi esker, oinarriko mailako lanbide heziketako ikasleek ekitaldietarako kontratatutako muntaketa, elektrizidade, logistika eta ekoizpen teknikoko taldeetan hartu ahal izango dabe parte. Last Tourrek aurretik eskeini dau preskakuntzea Heteleko Lanbide Heziketako zentroetan. Bizkaian, Otxarkoagako eta Peñascaleko zentroetan hasi dira, eta Araban Egibide zentroan. Hurrengo edizinoetan ikastetxe gehiagora joateko asmoa daukie. Aurten, ia 100 ikaslek hartu dabe parte emondako prestakuntzan.

Euskal Herriko Unibertsidadeko Basque Sustainable Pharmacy & Biotherapy taldeak ekimen batzuk proposatu dauz sendagaiek ingurumenean daukien presentzia murrizteko, eta holan, giza osasunean daukien eragina arintzeko. Farmakoen presentzia gero eta handiagoa da uretan, lurzoruan eta ekosistemetan, eta horrek ondorioak eragiten dauz, bai naturan bai giza osasunean. Vladimir Akhrimenko eta Jon Zarate taldeko ikertzaileek Lau Haizetara irratsaioan adierazo dabenez, arazoa ez da etorkizunekoa, gaur egungoa baino. Adibide esanguratsu lez, ikertzaileek antisorgailuen kasua aitatu dabe. Substantzia horreek ur zikinetara iristen dira eta araztegietatik igaro arren, gaur egungo sistemak ez dagoz prestauta mikrokutsatzaile horreek guztiz ezabatzeko. Ondorioz, ingurune naturalera heltzen dira eta fauna espezieetan eragina izan leikie. Arazo global horri aurre egiteko, Akhrimenko eta Zarate ikertzaileek One Health kontzeptua defendatzen dabe. Hau da, gizakien, animalien eta ingurumenaren osasuna lotuta ulertzea. Euren ustez, ezinbestekoa da ikuspegi integrala eta sektore guztien inplikazinoa: osasun arloa, industria farmazeutikoa eta herritarrak. Herritarren papera nabarmendu dabe EHUko ikertzaile biek. Sendagaien erabilera arduratsua sustatzea eta benetan beharrezkoak diranean bakarrik kontsumitzea. Ildo horretan, farmazietan dagozan SIGRE puntuak erabiltzea funtsezkoa da euren esanetan. Sistema horri esker, soberan geratutako edo iraungitako sendagaiak modu egokian kideatu daitekez, ingurumenera iristea saihestuz. Azkenik, Europan emoten dabilzan pausuak positibotzat jo dabez, Europar Batasuna farmakoen presentzia arautzen hasi dalako uraren kalidadearen esparruan. Halanda be, adituen arabera, hondinokarren bide luzea dago egiteko.

Lau Haizetara irratsaioan, aste honetako tartean, Labayru Fundazioaren argazki-artxiboa izan dogu hizpide. Igone Etxebarria Labayru Fundazioko zuzendariak azpimarratu dauanez, argazkiak memoria kolektiboaren gordailu dira: bizimoduak, ohiturak, jaiak edota lanbideak jasotzen dabez, eta askotan testuak baino argigarriagoak dira. Labayru Fundazioak urteetan osotu dau bere artxiboa, batez be, izaera etnografikoko materialagaz. Argazki asko euren ikerketa-proiektuetan sortutakoa izan dira, baina beste asko, herritarren ekarpenei esker batu dira. Herri edo gai jakin baten inguruko lanak egiten diranean, bertako herritarrei argazkiak eskatzen deutsiez, ondarea dokumentatzeko. Irudi horreen kontserbazinoa da erronka handietako bat. Paperezko argazkietatik hasi, eta diapositiba eta euskarri digitalera arteko materiala daukie, eta guztiak zaintzeko eta eguneratzeko lana etenbakoa da. Digitalizazinoa funtsezkoa bihurtu da: alde batetik, materiala babesteko, eta bestetik, eskuragarritasuna errazteko. Argazkiez gain, Labayruk bestelako fondo ugari be badauka: liburuak, aldizkariak, folletoak, kartelak edo pegatinak. Horrezaz gain, audio eta bideo ugari gordetzen dabez, formatu zaharretatik hasi (kasetak edo zintak) eta gaur egungo euskarri digitaletaraino. Material horren digitalizazinoan be lanean dabilz, galdu ez daitezan.

Intxorta 1937 kultur alkarteak urteak daroaz gerrako umeen ganeko ikerketak egiten. Debagoienean hasi ziran 2019. urtean, Gipuzkoara hedatu zan euren lana lehenengo eta 2023. urtetik Hego Euskal Herri osoan dabiz lanean. Alkarlanean, auzolanean egiten dabez ikerketak. Eusko Jaurlaritzak emondako datuen arabera, 150. 115 euskaldun erbesteratu ziren, gehienak zibilak izan ziren eta euretatik 35.000 umeak izan ziren. Auzolanean Normalean, herri bakotxean dagozan memoria taldeakaz egiten dabe bat eta udalagaz. Dei egiten deutse herritarrei daukien informazinoa emon dagien. Bilbon esate baterako, 226 umeren kasuak topau ebezan Udalaren artxiboan. Honeetatik 66, bizirik dagoz. Arrigorriagan be badabiz lanean Malmasineko Lagunak alkarteagaz batera. 16 urte baino gitiagoko 123 umeren zerrendea osotu dabe. Maiatzaren 9an, tailerra antolatu dabe Bilboko Itsasmuseumean. Intxorta 1937 kultur alkartetik Juan Ramon Garaik azaldu deusku, tailer honeetara, bizirik dagozan orduko umeek eta euren ondorengoek hartu leikiela parte. Datorren urteko maiatzean barriz, orain arteko erakusketarik handiena egin gura dabe. Bilboko Itsasmuseumean egingo da hau be. Informazinorik izan ezkero, intxorta1937@gmail.com helbidera bialdu daiteke edo 678 242 031 telefono zenbakira deitu.  

Biztanleriaren %10 inguruk daukaz adimen-gaitasun handiak, baina bataz beste %1 baino gitxiago dago identifikauta. Ganera, horreetako gehienak, %70, mutilak dira. Beraz, gitxi detektatzen dira eta genero-alborapena esanguratsua da. Egoera honen aurrean, EHUko ikertzailea dan Leire Aperribaik, La Laguna Unibertsitateko ikertzaileakaz batera, tresna eraginkor bat probatu dau detekzino-maila eta objektibotasuna handitzeko. Aperribaik argi itxi dau detekzinoa ondo egitea oso garrantzitsua da, "ezagutu ezean, zaila da erantzun egoki bat emotea". Izan lei adimen-gaitasun handiko pertsonek motibazinoa galtzea, autoestimu bajua izatea edo eskola-porrota gertatzea, besteak beste. Ondorio hori Bigarren Hezkuntzako 1.261 ikaslegaz egindako ikerketa batetik atara dabe. Matrices-TAI proba erabili dabe gazteakaz. Ordenagailuan egiteko test bat da eta bataz beste 30 minutuko iraupena dauka. Detekzino-maila altua eskaintzeaz gain, identifikazino-prozesua asko laburtu leike. Objektibotasuna be bermatzen dau. Nesken eta mutilen portzentajeak antzekoak dira. Beraz, ez dau genero-alborapenik egiten. Ikertzaileen esanetan, gaur egun erabilten diran baheketa-sistemen eragozpenak ekiditeko alternatibea izan daiteke.

Politeknika Txorierri EREVETS —Empowering the Renewable Energy Sector through VET Support in Sierra Leone— proiektu europarrean parte hartzen dabil. Afrikako herrialde horretan energia-sektorean Lanbide Heziketa indartzeko egitasmoa da honakoa. Proiektua Herbeheretako Maastricht Universityk koordinatzen dau, eta Politeknika Txorierrigaz gain, Sierra Leonako hainbat hezkuntza-erakundek be hartzen dabe parte. Horreen artean, Freetown Polytechnic, Eastern Technical University of Sierra Leone eta University of Sierra Leone - Fourah Bay College. Aurreko hilean, zezeilaren 23tik 27ra, proiektuaren hasierako topaketea egin zan Sierra Leonan. Bertan izan zan Asier Zabala Politeknika Txorierriko mekanizazino irakaslea. Esan deuskunez, esperientzia polita izan da. Zabalak azaldu dauanez, egonaldi horrek proiektuaren abiapuntua markatu dau, eta lehenengo diagnostikoa egin dabe bertako egoerea ezagutzeko. Irakasleak nabarmendu dau Sierra Leonan pobrezia maila handia dagoala eta elektrizidaderako sarbidea oso mugatua dala. Horren harira, Zabalak gogorarazo dau Afrikako herrialde horrek energia transizinorako plan bat abiatu dauala, eta plan horrek gaitasun teknikoak eta profesionalak indartzea eskatzen dauala, batez be, energia barriztagarrien arloan. Asier Zabalaren berbetan, Sierra Leonak baliabide natural ugari daukaz: eguzkia, haizea, ura... Halanda be, azpiegituretan eta hasierako inbertsinoetan dagozan mugek ez dabe ahalbidetu orain arte aukera horreek guztiz aprobetxetea. Horregaitik, EREVETS proiektuaren helburua ez da bakarrik energia barriztagarrien inguruko garapena sustatzea, baita horretarako behar dan prestakuntza sistema sendotzea be. Sektoreari lotutako profesional kualifikaduak prestau gura dabez.

Aurtengo Bizipoza jaia maiatzaren 22tik 24ra bitartean ospatuko da Berriatuan, Lea Artibain, eskualdeko eragile, alkarte eta herritarren alkarlanari esker. Helmugak Bizipoza jaiak alkartasuna, euskara eta inklusinoa izango dauz ardatz, eta hiru egunez askotariko jarduerak egingo dira. Joanes Camara Bizipoza alkarteko kideak gogorarazo deuskunez, Bizipoza gaur egun Euskal Herri mailako egitasmoa da, eta 39 alkartek osotuten dabe. Haur, ume eta familiak dira partaide, eta izaera bereziko gaiak lantzen dabez: gaixotasunak, dibertsidade funtzionalak edo sindromeak, familia eredu desbardinak edo sexu eta genero identidadea eta kulturartekotasuna. Jaiaren helburua gai horreek gizarteratzea eta ikusarri egitea da, beti be euskaratik eta euskaraz. Helmugak proiektuak kirola, natura, euskara eta pertsonak daukaz oinarri, eta erronka solidario desbardinen bidez, laguntza eta sentsibilizazinoa sustatzen dauz. Ander Txakartegiren esanetan, egitasmo biek balio partekatuak daukiez, eta hortik sortu da alkarlanerako aukera eta Helmugak Bizipoza jaia Bizkaira ekarteko nahia. Helmugak Bizipoza jaiak hiru oinarri izango dauz: aurrelana, Bizipoza eskolaren lanketa eta jaia bera. Horren ildotik, bai Bizipoza, Bai Helmugak, eskualde osoko ikastetxe guztietan landuko da Bizipoza eskolaren bidez eta Bibitxa kolektiboaren eskutik. Erronka eta jaia Maiatzaren 22tik 23ra erronka egingo da. Erronka maiatzaren 22an (22:00etan) hasiko da Berriatutik, eta bertan amaituko da maiatzaren 23an (22:00etan). Helmugak taldeak, tartean Ander Txakartegik, 24 ordutan Lea-Artibaiko 12 herriak lotuko dauan 420 kilometroko ibilbidea egingo dau bizikletaz, 8.500 metroko desnibel metatuagaz. Sei itzuli emongo deutsez prestau daben ibilbideari. Eta maiatzaren 24an egingo da jai handia Berriatuan, egun osoko jaia ospatuz. Familiei zuzendutako egitarau zabala izango da: ikuskizunak, tailerrak, musika eta bestelako jarduerak, giro alaia eta parte-hartzailea sustatzeko helburuagaz.

Labayru Fundazioak aurrera darrai euskal ondarea dokumentatzeko eta zabaltzeko lanean, eta oraingoan Izena eta izana bildumako ale barriak aurkeztu dauz. Argitalpen honen helburua Bizkaiko baserrien izenak, historia eta ezaugarriak jasotzea da, ondare immaterial eta kulturala galdu ez daiten. Bildumaren zazpigarren alea, Derioko baserriei eskainitakoa, argitaratu barri da, eta zortzigarrena, Lemoizko baserrien katalogoa, prestatzen dabilz. Proiektuak udalerrien interesa pizten jarraitzen dau. Akaitze Kamiruaga Labayru Fundazioko zuzendariordeak Lau Haizetara saioan azaldu dauanez, ikerketa lan sakona dago bilduma honen oinarrian. Lehenengo, artxibo historikoak aztertzen dabez, eleiz artxiboak edo foru agiritegiak esaterako. Ondoren, baserriak bisitatu eta argazkiak egiten dabez, eta azkenik, herritarrakaz egindako ahozko alkarrizketen bidez informazinoa osotuten dabe. Holan, dokumentazino idatzia eta ahozko memoria buztartzen dabez. Kamiruagak azpimarratu dauanez, baserria euskal kulturaren ardatz nagusietako bat izan da historian zehar. Ez da bakarrik bizilekua izan. Lanerako gunea, biltegia, animalientzako aterpea eta belaunaldien arteko tansmisinorako espazioa be izan da. Gaur egun baserrien funtzinoa aldatu bada be, asko etxebizitza modernizatu bihurtuta, euren balio historiko eta kulturala bere horretan mantentzen da.

Begoñazpi Ikastolak Nazinoarteko Batxilergoko (International Baccalureate) Bitarteko Ikasketen Programaren (BIP) ziurtagiri ofiziala jaso dau. Pentsamendu kritikoa, ikerketa eta pentsamolde globala sustatzen dauan hezkuntza programa hau, mundu osoko 150 herrialde eta 5.000 ikastetxe baino gehiagotan hedatuta dago. Azken bost urteetan Bigarren Hezkuntza osoan martxan jarri ostean, Genevan (Suitzan) egoitza daukan erakundeko talde ebaluatzaile batek ikastola bisitau dau eta hezkuntza-etapa horretako prestakuntza egiaztatzen dauan ziurtagiri ofiziala emon deutso Begoñazpiri. Bego Bañuelos zuzendariak azaldu dauanez, lortutako ziurtagiria harrotasunez hartu dabe eta ikastolak betidanik izan dauan izaera barritzailea sendotu egin da horren bidez. Azken urteotan egindako lanaren aitortza izan dala gaineratu dau, eta etorkizunean bide beretik jarraitzeko indarra emoten deutsela. Sergio Fernandez Nazinoarteko Batxilergoko arduradunak azpimarratu dauanez, programa hau ez da aldaketa puntual bat, hezkuntza marko oso bat baino. Eredu horretan edukietatik harago joan eta kontzeptuetan oinarritutako irakaskuntza sustatzen dala adierazo dau, ikasleek ezagutza testuinguru desbardinetan aplikatzeko gaitasuna garatuz. Ganera, pentsamendu kritikoa, autokudeaketa, komunikazinoa eta harreman sozialak moduko gaitasun transbersalak modu sistematikoan landu dirala azaldu dau Fernandezek. Begoñazpi Ikastolak nazioarteko batxilergoko ziurtagiria lortu dau eta Bilbon aitzindari bihurtu da Hezkuntza eredu barritzailea Bizkaian: Begoñazpik nazioarteko aitortza eskuratu dau Pentsamendu kritikoa ardatz: Begoñazpi Ikastolak nazioarteko programa ezarri eta ziurtagiria lortu dau Bilbon lehenengoa: Begoñazpik nazioarteko batxilergoko ziurtagiria eskuratu dau Ikaskuntza ereduan jauzi kualitatiboa: Begoñazpik nazioarteko ziurtagiria lortu dau    

Eguerdiko hamabi terdietan hasi da ELA, LAB Steilas, Etxalde eta HIRU sindikatuek deitutako manifestazinoa Bilbon. Arratsaldean, nbost terdietan beste bat urtengo da Diputazinotik. Goizean piketeak Bilboko Kale Nagusiko dendak ixten ibili dira. Corte Inglesak be pertsianea jaitsi behar izan dau. Eta beste denda batean, kalte material handiak eragin dabez, erropak eta altzariak lurrera botata. Gitxieneko soldatea 1500 eurokoa izan daiten eskatzeko da gaurko greba: "Gitxieneko soldatea eta pentsinoa eta lan baldintza duinak aldarrikatzeko eguna da", azaldu deusku Steilas sindikatuko kidea Haizea Arbidek.

Munitibarreko Bengola eremuan kokatutako instalazino fotovoltaikoa martxan jartzeko prest dago. Lea Ibarreko Mankomunidadeak sustatutako azpiegitura honek Bengola Natur Energia zentroaren energia beharrak asetzeaz gain, instalazinotik paraje (500 metrora) bizi diran 44 herritarren eta erabiltzaileen autokontsumo partekatura bideratuko da. Instalazinoa Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz eta Ziortza-Bolibar lotzen dauan BI-2224 errepidearen beheko aldeko luganan kokatu da. Eguzki plakak aluminiozko egitura baten ganean instalatu dira. Maribi Ugarteburu Leargi kooperatibako kideak azaldu dauanez, Leargi Energia Barriztagarrien Komunidadea (EBK) Lea Ibarreko bost udalerritako herritarrek sortutako ekimena da. Kooperatiba formatuan antolatuta dagoan arren, komunidadearen filosofia bestelakoa dala azpimarratu dau Ugarteburuk. Tresna bat da, herritarren esku egongo dan energia eredua garatzeko. Prozesua 2021. urte amaieran abiatu zen, Lea Ibarreko udalerriek —Amoroto, Aulesti, Gizaburuaga, Mendexa eta Munitibar— energia barriztagarrien inguruan eukien interesetik abiatuta. Gaur egun Leargik 190 bazkide inguru daukaz. Munitibarko Bengola eremuan kokatutako instalazino fotovoltaikoa izango da Leargik kudeatuko dauan bigarren autokontsumo partekatuko proiektua. Lehenengoa, Mendexan dago martxan. Etorkizunera begira, Leargiren asmoa da antzeko proiektu gehiago garatzea Lea Ibarreko beste herri batzuetan be. Halanda be, Ugarteburuk nabarmendu dau prozesuak pausuz pausu joan behar dirala, udal bakotxaren energia planen eta aukeren arabera.

Euskal diasporaren memoria eta bizipenak jasotzeko helburuagaz sortu da Diasporako Ahotsak egitasmoa. Badihardugu euskera alkarteak sustatutako proiektuak, Ameriketako Estatu Batuetan bizi diran euskaldunen testigantzak bildu dauz, belaunaldi desbardinetako 106 pertsonen alkarrizketen bitartez. Egitasmoaren barruan, Idoia Etxeberria eta Itziar Sapsootham alkarteko kideek hilabete eta erdiko bidaia egin eben igaz Ameriketako Estatu Batuetan zehar. Bost estadutan egin ebezan alkarrizketak: Idaho, Oregon, Utah, Nevada eta Kalifornian. Bidaia horretan 100 grabazino-ordu baino gehiago bildu ebezan. Etxeberriak azaldu dauanez, hasieran ez ekien zenbat euskaldun alkarrizketau ahal izango ebezan. Aurreikuspena 25 bat alkarrizketa egitea zan, baina azkenean askoz gehiago izan ziran. Etxeberriak berak aitortu deusku bidaia "maratoi bat" izan zala. Askotan, egun berean, alkarrizketa bat baino gehiago egiten ebezan, eta leku batetik bestera joateko kilometro asko egin behar izan ebezan. Lan horretan laguntza handia izan eben tokiko euskal komunidadearen aldetik. Boiseko Euskal Museoagaz eta AEBetako Euskal Etxeakaz harremanetan jarri ziran aurretik, eta horreen bidez lotu ebezan alkarrizketak. Egindako alkarrizketetan askotariko bizipenak jaso dabez. Alkarrizketek erakutsi dabe euskal diaspora oso anitza dala. Estaduaren arabera, komunidadeen jatorria be oso desbardina da. Adibidez, Idahon, bizkaitarrak ugariagoak dirala esan deusku Idoia Etxeberriak. Halanda be, leku guztietan elementu komun batzuk aurkitu dabez: euskal etxeak, jaiak eta komunidadearen arteko harreman estuak. Proiektuan bigarren belaunaldiko hainbat euskaldun be alkarrizketau dabez. Etxeberriaren arabera, askok etxean jaso dabe hizkuntzea, modu naturalean. AEBetan bildutako materiala https://diaspora.ahotsak.eus webgunean jartzen dabilz. Bertan alkarrizketatuen biografiak, argazkiak eta elkarrizketen pasarteak kontsultau daitekez. Hondino, baina, lan handia daukie egiteko. Helburua da, edukiak hainbat modutan kontsultau ahal izatea: alkarrizketatuen arabera, kokapen geografikoaren arabera edo gai zehatzen arabera.